Menu TR

S360Mag

25 June

Kentsel kompost projeleri sosyal adaleti ve gıda güvenliğini destekliyor

Bu haberi 4 dakikada okuyabilirsiniz.

COVID-19 pandemisi gıdayla olan ilişkimizi derinden etkiliyor. Güvenli bir şekilde market alışverişi yapma endişesi ve gıda güvenliği endişeleri bazı kesimleri kendi bahçelerinde sebze-meyve yetiştirmeye teşvik ediyor. Bu gelenek Amerika’da I. ve II. Dünya Savaşları sırasında ‘Zafer Bahçeleri’ (Victory Gardens) adıyla uygulanmıştı. Savaş döneminde yaşanan kıtlık ve açlığı önlemek amacıyla vatandaşlar çatılar, boş araziler, bahçeler gibi birçok alanda kendi ürünlerini yetiştirmişti. İçinde bulunduğumuz pandemi dönemi de tıpkı savaş dönemleri gibi evde gıda yetiştiriciliğini teşvik ediyor.

Amerika Birleşik Devletleri’nde yapılan araştırmalar aslında gıda yetiştiriciliğine olan ilginin pandemiden önce de olduğunu gösteriyor. 2014 yılında Ulusal Bahçecilik Derneği (National Gardening Association) verilerine göre Amerika’da 42 milyon hane, yani her 3 haneden biri kendi bahçesinde ya da toplumda ortak olarak kullanılabilen hobi bahçelerinde meyve ve sebzelerini yetiştiriyor.

Fakat evlerde gıda yetiştiriciliği her zaman beklenildiği kadar kolay olmuyor. Özellikle toprak kalitesi meyve-sebze yetiştirmeyi doğrudan etkileyen önemli faktörlerin başında geliyor. Ancak birçok yetiştirici -özellikle düşük gelir sınıfındaki topluluklar- toprak kalitesini iyileştirecek kaynaklara erişim sağlayamıyor. Toprak bilimcilere göre daha fazla yatırım yapılması gereken ve toprak kalitesini oldukça zenginleştiren çok tanıdık bir uygulama var, o da kompost yapmak.

Nemli ve oksijenli ortamda bitkisel ve hayvansal atıkların organik bileşenlerinin bozulmasıyla birlikte kompost yani organik gübre oluşturabiliyoruz. Bu yöntem toprağı ciddi şekilde zenginleştirmesi sebebiyle kompost ‘siyah altın’ adıyla da anılıyor. Yalnızca evlerde değil hükümet düzeyinde büyük çapta uygulanacak kompost yapımı gıda atığını ve aynı zamanda karbon salımını azaltabilir ve en değerli doğal kaynaklardan biri olan toprağı zenginleştirebilir.

Kompost yapımı toprağı nasıl zenginleştiriyor?

Sağlıklı toprak, içinde çeşitli mineraller, mikroorganizmalar, organik bileşenler, su ve hava barındırıyor. Kalitesi düşük topraklarda daha az mikroorganizma ve organik bileşen bulunabiliyor. Aynı zamanda bu toprakların su tutma kapasitesinin de düşük olması sebebiyle gıda üretimi için toprak verimsiz hale geliyor.

Bitkiler, gelişimleri için gerekli olan besinlerin bir kısmını kendileri güneş ışığı yardımıyla üretirken geriye kalan kısmını ise topraktaki mikroorganizmaların ürettiği besinleri kullanarak karşılıyor. Bu sebeple verimsiz toprakları verimli hale getirmek için içindeki mikroorganizmaları besleyecek organik bileşenlere ihtiyaç duyuluyor. Bu anlamda tüketim sonrası artan bitki ve hayvansal atıklar mikroorganizmaları besleyecek organik bileşenler olarak kullanılabiliyor. Böylelikle gıda atığı sorununa da katkı sağlanmış oluyor.

Kompost yapımında genellikle sebze kabukları, bahçedeki yaprak çöpleri ve otlar gübre veya toprak ile birleştiriliyor. Haftalar ya da aylar içinde mikroorganizmalar bu karışımı tıpkı toprak gibi gözüken komposta dönüştürüyor.

Üretilen kompost toprak ile birleştirildiğinde, kompost toprak içinde bir sünger görevi görerek su emilimini artırıyor. Suyun yanı sıra gıda üretiminde yarar sağlayan nitrojen ve fosfor gibi diğer mikro besinleri tutuyor.

Komposta ulaşım eşitlik meselesi olmaya devam ediyor

Eğer kompost toprağı zenginleştirmek için kullanılabilecek en iyi yöntemlerden biriyse neden daha fazla insan kompost yapmıyor/yapamıyor? Bu yöntemle verimli toprak üretmek bir lüks olarak mı görülüyor?

Öncelikle kompost yapımı göründüğünden zorlu bir süreç olabiliyor. Yapım sürecinde doğru oranlarda karışımı yapabilmek daha sonra da haftalar hatta aylarca sulamak ve bakımını üstlenmek gerekiyor.

Kompost yapımı aynı zamanda belirli bahçe araç gereçlerine erişimi gerektiriyor. Buna ek olarak kompostu yapacak alanı bulmak da herkes için mümkün olmuyor. Bunun için insanların kompost gibi çevre dostu uygulamaların hoş karşılandığı ve teşvik edildiği alanlarda yaşıyor olması ve bunun için yeterli alana sahip olması gerekiyor. Aynı zamanda kompost oluşumu sırasında koku yaydığı için böcek ve sinekleri çekebiliyor, bu sebeple kompost yapımı tüm koşullar sağlanmadığı müddetçe her alanda yapılamıyor.

Bu sebepler dolayısıyla devlet destekli kompost programlarını teşvik etmek en büyük faydayı sağlayacak çözüm önerisi olmaya devam ediyor. Bu programlarla birlikte evlerde üretilen ve ayrı konteynırlara atılan organik atıklar toplanarak belirli alanlarda kompost yapımı için kullanılıyor. Bu program kapsamında yalnızca ev atıkları değil, restoran, okul ve iş yerleri gibi birçok yerdeki gıda atıkları toplanarak devlet desteğiyle yürütülen kompost tesislerinde toplanabiliyor.

Kentsel kompost projeleri gıda atığını azalttığı gibi aynı zamanda gıda atıklarının toplama alanlarında çözülmesi sırasında ortaya çıkan ve önemli sera gazlarından biri olan metanın emilimini de azaltıyor. Bu yönüyle kompost yapımı toprağı zenginleştiren bir yöntem olmanın dışında sürdürülebilir yaşamı da teşvik ediyor. Bazı kentsel kompost projeleri katılımı teşvik etmek amacıyla sağlanan gıda atığı karşılığında belli miktar kompostu hanelere dağıtıyor. Bazı programlar ise teslimat hizmeti veriyor.

Kompost projelerine teşvik

Evlerde kompost yapımını teşvik etmekle birlikte gıda atığını ciddi ölçüde azaltmak ve sera gazı emisyonlarını azaltmak amacıyla daha büyük çapta yapılacak devlet destekli kompost projelerinin teşvik edilmesi ciddi önem taşıyor.

Kompost programları bazı bölgelerde belli toplulukların gıda yetiştiriciliğiyle uğraştığı bahçeler ve tarlalar aracılığıyla gerçekleştirilebiliyor. Bazı özel şirketler de teslimat servisiyle birlikte kompost programlarını uygulayabiliyor.

Devlet destekli kompost uygulamalarına örnek olarak Amerika’da San Francisco ve Seattle gibi eyaletler ve Burlington, Vermont gibi küçük şehirlerde kentsel kompost uygulamaları destekleniyor. Bu programlar kapsamında restoranlara gıda atıklarını atık alanlarına göndermek yerine kompost programlarına bağışlamak gibi zorunluluklar uygulanırken bazı bölgelerde ise restoranlar bu uygulamaya teşvik ediliyor.

Devlet destekli kompost projeleri için kullanıcıların desteği de önemli bir yere sahip. Çünkü bu sayede projeler için gereken fon ve diğer kaynakların bulunması kolaylaşıyor. Aynı zamanda kullanıcılardan gelen taleple birlikte şehir içinde kullanılmayan alanlar toplum yararı adına uygulanacak kompost uygulamalarını hayata geçirmek amacıyla kullanılabilir.

Kompost yapımının gıda atığını azaltmak, gıda güvenliğini sağlamak, yerelde ekonomik kalkınmayı sağlamak, sürdürülebilir yaşamı desteklemek, sera gazı salımlarını azaltmak gibi birçok faydası bulunuyor. Bununla birlikte kompost yapımı istihdam yaratabilir, toplumun daha sağlıklı gıdaya ulaşmasını sağlayabilir, toprağı zenginleştirerek yerelde kalkınmayı sağlayacağı gibi aynı zamanda iklim değişikliği ile mücadeleye yardımcı olabilir.

SHARE: